Στρατηγική Ψυχραιμία μέχρι… νεκρικής ακαμψίας – Ιστορική Αναδρομή (ΙΙ/ΙΙΙ)

Στρατηγική Ψυχραιμία μέχρι… νεκρικής ακαμψίας – Ιστορική Αναδρομή (ΙΙ/ΙΙΙ)

Το πρόβλημα και πάλι εδώ είναι αποκλειστικά στην Ελληνική πλευρά. Ως Ελλάδα θεωρούμε ότι ο έτερος συμβαλλόμενος θα πράξει σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Εθελοτυφλούμε όμως καθώς οι συμφωνίες στις οποίες αναφερόμαστε αφορούν στην Τουρκία η οποία καταλαβαίνει μόνο από ισχύ και σε αυτή στηρίζεται.

Το άρθρο “Στρατηγική Ψυχραιμία μέχρι… νεκρικής ακαμψίας” θα ολοκληρωθεί σε 3 μέρη. Μέρος 2ο
Μέρος 1: Στρατηγική Ψυχραιμία μέχρι… νεκρικής ακαμψίας (Ι/ΙΙΙ)
Μέρος 3: Στρατηγική Ψυχραιμία μέχρι… νεκρικής ακαμψίας – Η Εξ. Πολιτική σήμερα, Συμπεράσματα

Σε αυτό το σημείο καλό θα είναι να κάνουμε ενδεικτικά μια αναδρομή στη σύγχρονη ιστορία μας ώστε αφενός να διαγνώσουμε τα συγκεκριμένα μοτίβα και αφετέρου να δούμε την ύπαρξη ή μη Εθνικής Στρατηγικής.

Cyprus, TANK, 1974

Ιούλιος 1974, Εισβολή Τουρκίας στην Κύπρο

Παράδειγμα προς αποφυγή, καθώς είναι επικών διαστάσεων αποτυχία της Ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, ακόμα αν θέλετε κι εν μέρει της Ελληνικής Στρατιωτικής ηγεσίας. Εν συντομία, η Ελληνική πολιτική ηγεσία δεν κατάλαβε ποτέ τι προετοίμαζαν οι ΗΠΑ, η Μεγ. Βρετανία και φυσικά η Τουρκία στην Κύπρο. Βρέθηκε απροετοίμαστη, χωρίς ισχυρές δυνάμεις -που παρόλα αυτά και υπό προϋποθέσεις που δεν είναι του παρόντος μπορούσαν να είχαν καθηλώσει τους τούρκους αν…- και σε διπλωματικό επίπεδο ανύπαρκτη.

Η Ελλάδα, ουσιαστικά δεν αντιδρά -ως όφειλε- σε στρατιωτικό επίπεδο και κινείται μόνο σε διπλωματικό – Εξ. Πολιτικής με τα τραγικά αποτελέσματα που όλοι γνωρίζουμε και που οι συνέπειές τους υφίστανται ως σήμερα και μάλιστα αποτελούν τον θεμέλιο λίθο των τουρκικών διεκδικήσεων. Για να γίνουμε πιο ακριβείς:

30/7/1974: Υπογραφή στη Γενεύη κοινή Διακήρυξη των Υπουργών Εξωτερικών της Ελλάδας, Τουρκίας και Μεγάλης Βρετανίας για την επάνοδο της συνταγματικής τάξης στην Κύπρο και την αναγνώριση της ύπαρξης δύο χωριστών διοικήσεων.

Μόνο που, πριν προλάβει να στεγνώσει το μελάνι, η Άγκυρα δήλωσε, δια του υπουργού Εξωτερικών της, Τουράν Γκιουνές, ότι «η Τουρκία δεν αισθάνεται δεσμευμένη από τη Δήλωση της Γενεύης της 30ής Ιουλίου». Και ήταν απολύτως φυσικό και σίγουρα εν γνώσει των ΗΠΑ και Μεγ. Βρετανίας καθώς από τις 22 και μέχρι τις 30 Ιουλίου, οι Τούρκοι, εν μέσω… εκεχειρίας, είχαν καταλάβει 100 τετραγωνικά χιλιόμετρα κυπριακού εδάφους και είχαν μεταφέρει στο νησί 20.000 άνδρες και 110 άρματα μάχης.

Κάποιος θα έλεγε ότι χειρότερα για την ελληνική εξωτερική πολιτική και διπλωματία δεν γίνεται! Κι όμως θα έκανε οικτρό λάθος!

8-14/8/1974: Γενεύη, νέα Διάσκεψη για την Κύπρο, η οποία έληξε άδοξα, παρά τη συμμετοχή και του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αυστριακού Κουρτ Βαλντχάιμ (1972-1981), καθώς την τελευταία μέρα της Διάσκεψης εκδηλώνεται -οποία έκπληξις- ο Αττίλας ΙΙ.

Ποια ήταν η αντίδραση της Ελλάδας; Μα φυσικά η άσκηση “πίεσης” με την αποχώρηση της Ελλάδας από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ. Μια απερίσκεπτη κι εντελώς λανθασμένη κίνηση που πληρώνουμε ακόμα, καθώς η Τουρκία από εκείνο το χρονικό σημείο και έπειτα διεκδίκησε από την συμμαχία τον έλεγχο του Αιγαίου κι έθεσε τις βάσεις για την αμφισβήτηση του status quo της περιοχής.

SISMIK

1986-1988, από το “Βυθίσατε το ΧΟΡΑ” στο “Mea Culpa”

Δύο συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν στο Νταβός μεταξύ του Έλληνα πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου και του Τούρκου Τουργκούτ Οζάλ. Η πρώτη, το 1986, πραγματοποιήθηκε μετά από τις προκλήσεις της Τουρκίας η οποία με το ερευνητικό σκάφος “ΧΟΡΑ” παραβίαζε ανά διαστήματα την ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Η Ελλάδα κατέφυγε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, ζητώντας την πολιτική καταδίκη της Τουρκίας και τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Όπως χωρίς αποτέλεσμα ήταν τελικά και οι συζητήσεις στο Νταβός το 1986.

1987: Ελλάδα και Τουρκία φτάσαμε στα πρόθυρα του πολέμου. Η αιτία ήταν η απόφαση της κοινοπραξίας που εκμεταλλευόταν τα πετρέλαια της Θάσου, να προχωρήσει σε έρευνες για την ύπαρξη νέων κοιτασμάτων,  πέραν των 6 ν.μ.. Η Τουρκία αντιδρούσε σε αυτή την εξέλιξη επικαλούμενη το πρακτικό της Βέρνης που είχαν υπογράψει οι δύο χώρες τον Νοέμβριο του 1976. Το πρακτικό αυτό αφορούσε στη δέσμευση των δύο χωρών να μην πραγματοποιήσουν έρευνες πέραν των χωρικών τους υδάτων και μέχρι τη διευθέτηση του θέματος της υφαλοκρηπίδας. Για την ιστορία το 1976 η Τουρκία επιχείρησε να διεξάγει έρευνες στην ελληνική υφαλοκρηπίδα και αυτός ήταν ο λόγος της υπογραφής του πρακτικού της Βέρνης. Από τα παραπάνω γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι ήδη από τότε η Τουρκία σκόπευε στον διαμοιρασμό του Αιγαίου μέχρι τον 25ο μεσημβρινό και χρησιμοποιούσε όλα τα μέσα και κυρίως τα δικά μας λάθη όπως η έξοδος της χώρας νωρίτερα από το στρατιωτικό σκέλος του NATO για να επιτύχει, έστω και σε βάθος χρόνου, τον αντικειμενικό της σκοπό.

26 Μαρτίου 1987. Το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας της Τουρκίας αποφάσισε να στείλει στο Αιγαίο το ερευνητικό σκάφος “ΣΙΣΜΙΚ” -πρόκειται για το “ΧΟΡΑ” το οποίο απλώς είχε μετονομαστεί- για την πραγματοποίηση ερευνών.

Κάτω από την πίεση των τετελεσμένων που θα επέφερε μια πιθανή διενέργεια ερευνών στο Αιγαίο από την Τουρκία η Ελλάδα, ορθώς, κλιμακώνει και αποφάσισε να βυθίσει το “ΣΙΣΜΙΚ” αν αυτό διεξήγαγε έρευνες στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Παράλληλα, διατάχθηκε γενική επιστράτευση, αποφασίστηκε να κλείσει η Αμερικανική βάση της Νέας Μάκρης και ο τότε Υπουργός Εξωτερικών στάλθηκε στη Σόφια για διαβουλεύσεις με τη βουλγαρική κυβέρνηση.

27 Μαρτίου 1987. Μετά από παρέμβαση της Μ. Βρετανίας  και του Γ.Γ. του ΝΑΤΟ Λόρδου Κάρινγκτον, ο Τουργκούτ Οζάλ, που βρισκόταν στο Λονδίνο προερχόμενος από τις ΗΠΑ όπου είχε υποβληθεί σε εγχείρηση καρδιάς,  σε συνέντευξή του στο B.B.C. μετέβαλε τη στάση του, δηλώνοντας ότι το τουρκικό ερευνητικό σκάφος δεν θα έβγαινε στο Αιγαίο για έρευνες.

Και κάπου εδώ τελειώνει επιτυχώς από πλευράς της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής και φυσικά της Στρατιωτικής Ηγεσίας η διαχείριση της κρίσης. Και πράγματι θα μπορούσαμε να μιλάμε και σήμερα για μια μεγάλη επιτυχία η οποία δυνητικά μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες στο Αιγαίο. Μόνο που η Ελληνική Εξωτερική πολιτική δείχνει συνέπεια μόνο όταν πρόκειται για αρνητικές για τα συμφέροντά μας εξελίξεις. Έτσι και σε αυτή την περίπτωση δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά…

Ιανουάριος 1988: Πραγματοποιείται ακόμα μία συνάντηση στο Νταβός και πάλι μεταξύ του Ανδρέα Παπανδρέου και Τουργκούτ Οζάλ. Ενώ λοιπόν όλοι περιμέναμε ότι θα λήξουν τα όποια θέματα μας στο Αιγαίο με την Τουρκία αφού τους είχαμε “κατατροπώσει” προηγουμένως γίνεται το αναπάντεχο για τα Ελληνικά συμφέροντα και η χώρα μας βρίσκεται σε δυσμενέστατη θέση, σαν να είχε ηττηθεί, καθώς ο Ανδρέας Παπανδρέου δεσμεύτηκε απέναντι στον Οζάλ, ότι η Ελλάδα θα απέχει από οποιαδήποτε έρευνα στα διεθνή ύδατα του Αιγαίου, αν κάνει το ίδιο και η Τουρκία, μέχρις ότου λυθεί το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας. Σε απλά ελληνικά, απωλέσαμε κυριαρχία και νομιμοποιήσαμε τις τουρκικές διεκδικήσεις. Μετά από μερικούς μήνες για την έκβαση αυτής της συνάντησης και τα καταστροφικά της αποτελέσματα ο Ανδρέας Παπανδρέου από το βήμα της βουλής θα κάνει την αυτοκριτική του με τη λατινική φράση «mea culpa». Μόνο που για τέτοιου μεγέθους ζημιά η απλή παραδοχή του λάθους δεν αρκεί.

Ίμια

1996-1997. Τα Ίμια και η Συμφωνία της Μαδρίτης

Ίμια, τι να πεις κανείς! Το απόλυτο case study για το τι πρέπει να αποφεύγεται σε καταστάσεις κρίσης. Κυβέρνηση σε παράλυση, ανίκανη να υπερασπιστεί το εθνικό συμφέρον. Αποδείχθηκε περίτρανα ότι η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία μιλούσαν άλλη γλώσσα και υπήρχε αδυναμία συνεννόησης. Η σύσκεψη αντί να γίνει στο ΕΘΚΕΠΙΧ αφού είχε κινητοποιηθεί ο στόλος και το κλίμα ήταν πολεμικό έγινε στο γραφείο του Πρωθυπουργού… O Διοικητής της ΕΥΠ αντί να ενημερώνει όπως έπρεπε, τον άφησαν να περιμένει εκτός γραφείου μέχρι να του επιτραπεί η είσοδος… Ένα ερώτημα που πλανάται είναι αν τελικά έμαθε ποτέ ο τότε πρωθυπουργός τι σημαίνει η φράση “έχουμε τακτικό πλεονέκτημα” αλλά και τι είναι επιτέλους οι… “κανόνες εμπλοκής”. Τέλος, οι πολιτικοί αδιαφορώντας για τις συνέπειες αυτής τους της υποχώρησης(;) επέμειναν στην αποκλιμάκωση και εντέλει στην de facto απώλεια εδάφους και εν συνεχεία στη δημιουργία γκρίζων ζωνών. Άλλωστε, θα πει κάποιος, τι χάσαμε; Λίγα στρέμματα είναι οι βραχονησίδες Ίμια… Τελικά τη σημαία την πήρε ο άνεμος και μαζί με αυτήν και την χώρα. Τρεις ψυχές όμως ζητούν δικαίωση.

Ένα πολύ καλό άρθρο που καταγράφει λεπτομερέστατα το τι έγινε και τι όχι, κατά την κρίση των Ιμίων, μπορείτε να διαβάσετε στους παρακάτω συνδέσμους. Είναι σε 4 μέρη.

ΙΜΙΑ: Ένας Ναύαρχος που έζησε τη κρίση αναλύει τα λάθη και τις παραλείψεις
ΙΜΙΑ 2: Πολιτική κατάσταση και χειρισμός της κρίσης
ΙΜΙΑ 3: Ώρα μηδέν – Αυτά που δεν έγιναν τη μοιραία νύχτα
ΙΜΙΑ 4: Έξω από τα δόντια. Ποιοι έφταιξαν

8/7/1997 – Συμφωνία της Μαδρίτης: Στη Σύνοδο Κορυφής του NATO έλαβαν χώρα συνομιλίες μεταξύ ελληνικής και τουρκικής πλευράς υπό την επίβλεψη της Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Madeleine Albright. Στο πλαίσιο της Συνόδου αυτής, ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας, Κ. Σημίτης, και ο Πρόεδρος της Τουρκίας υπέγραψαν μια συμφωνία, με απώτερο σκοπό την “μείωση της έντασης στο Αιγαίο, και η απομάκρυνση του κινδύνου σύρραξης ανάμεσα στις δύο χώρες”.

Τα βασικότερα σημεία της Συμφωνίας ορίζουν επιγραμματικά πως:

“Και οι δύο χώρες θα αναλάβουν την προσπάθεια να προωθήσουν διμερείς σχέσεις που θα βασίζονται σε:

  • Αμοιβαία δέσμευση για την ειρήνη, την ασφάλεια και τη συνεχή ανάπτυξη σχέσεων καλής γειτονίας. (1)
  • Σεβασμό της κυριαρχίας της κάθε χώρας. (2)
  • Σεβασμό των Αρχών του Διεθνούς Δικαίου και των Διεθνών Συνθηκών. (3)
  • Σεβασμό στα νόμιμα, ζωτικά συμφέροντα και ενδιαφέροντα της κάθε χώρας στο Αιγαίο, τα οποία έχουν μεγάλη σημασία για την ασφάλεια και την εθνική κυριαρχία της. (4)
  • Δέσμευση αποφυγής μονομερών ενεργειών στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού και της επιθυμίας, ώστε να αποτραπούν συγκρούσεις οφειλόμενες σε παρεξήγηση. (5)
  • Δέσμευση διευθέτησης των διαφορών τους με ειρηνικά μέσα, στη βάση αμοιβαίας συναίνεσης, και χωρίς τη χρήση βίας ή την απειλή βίας”. (6)

Καμία έκπληξη δεν αποτέλεσε το ότι η συμφωνία έγινε ευρέως αποδεκτή από την ελληνική πολιτική σκηνή, σχεδόν από όλα τα κόμματα του Κοινοβουλίου, αλλά και από τον ελληνικό τύπο. Προφανώς η προβολή στον χρόνο των συνεπειών αυτής της συμφωνίας -αλλά και όπως αποδεικνύεται δυστυχώς, γενικότερα των όποιων συμφωνιών συνάπτουν- δεν ήταν το δυνατό τους σημείο. Ακόμα και αν δεχτούμε ότι δεν μπορούσαν να προβλέψουν τις εξελίξεις σε σχέση με όσα υπέγραφαν, αυτό που είναι εντελώς αδιανόητο είναι ότι δεν πήραν μαθήματα από την συμπεριφορά των τούρκων τα προηγούμενα χρόνια. Για κάποιο ανεξήγητο λόγο, οι πολιτικοί της Ελλάδας δείχνουν, σε αυτούς τους κρίσιμους τομείς για την εθνική επιβίωση, να ζουν μονίμως στο… “τώρα” ή ακόμα χειρότερα να άγονται και να φέρονται από τις επιταγές τρίτων μερών τα οποία όμως πράττουν βάσει των συμφερόντων τους και μόνο ενώ αυτά τα τελευταία σπανίως συμπίπτουν με τα ελληνικά.

Γιατί όμως ήταν απαράδεκτη τελικά αυτή η συμφωνία; Ο προσεκτικός και υποψιασμένος αναγνώστης, μόνο που θα διαβάσει τα βασικά σημεία της Συμφωνίας θα αντιληφθεί ότι είτε είναι γενικόλογες είτε ακόμα κι αν δεν είναι η Τουρκία έχει αποδείξει πολλάκις ότι δεν σέβεται επ’ ουδενί τις συμβάσεις-συμφωνίες που υπογράφει, ειδικά αν θεωρεί ότι έτερος συμβαλλόμενος είναι αδύναμος ή ότι το momentum είναι ευνοϊκό για την ίδια. Για την Τουρκία οι συμφωνίες-συνθήκες είναι χρήσιμες μόνο για να κερδίζει χρόνο ώστε να ενδυναμώνει τη θέση της τόσο σε νομικό επίπεδο όσο και σε στρατιωτικό. Η πολιτική της Τουρκίας είναι μόνο και μονίμως επεκτατική.

Συγκεκριμένα, τα σημεία 1,2,3 και 6 όπως αυτά παρατίθενται παραπάνω, εκτός του ότι είναι γενικόλογα, με αποτέλεσμα να επιδέχονται πολλών ερμηνειών -ιδίως από μια χώρα όπως η Τουρκία, που παραδοσιακά σε ό,τι την αφορά δίνει διασταλτικές ερμηνείες οι οποίες φροντίζει να συμπλέουν με τις μαξιμαλιστικές της θέσεις- δεν έχουν και απολύτως κανένα νόημα για τη συγκεκριμένη χώρα αφού είναι δεδομένο το ότι είναι θέμα χρόνου και συγκυριών το πόσο χρονικό διάστημα όχι θα τις εφαρμόσει αλλά πόσο θα μείνει η ίδια ανενεργή στην καταπάτηση των όρων. Όσον αφορά στα σημεία 4 και 5 υπάρχει σαφέστατο πρόβλημα καθώς η Ελλάδα αναγνωρίζει ζωτικά συμφέροντα της Τουρκίας στο Αιγαίο! Γενικά στο Αιγαίο!

Το πρόβλημα και πάλι εδώ είναι αποκλειστικά στην Ελληνική πλευρά. Ως Ελλάδα θεωρούμε ότι ο έτερος συμβαλλόμενος θα πράξει σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Εθελοτυφλούμε όμως καθώς οι συμφωνίες στις οποίες αναφερόμαστε αφορούν στην Τουρκία η οποία καταλαβαίνει μόνο από ισχύ και σε αυτή στηρίζεται. Έτσι σε όσους παρακολουθούμε -με εξαίρεση τους πολιτικούς μας φυσικά- την τουρκική εξωτερική πολιτική δεν ήταν έκπληξη ότι η Τουρκία προβαίνει  σε αυθαίρετες διεκδικήσεις εξαιτίας των καταχρηστικών ερμηνειών των συγκεκριμένων δύο άρθρων. Υπήρχαν άραγε κάποιοι που δεν το περίμεναν;

Τα ζωτικά, λοιπόν, συμφέροντα μπορούν να δικαιολογηθούν από την Τουρκία με επίκληση στρατιωτικών, γεωπολιτικών και οικονομικών κριτηρίων, αλλά και με την παραπάνω ερμηνεία των συμφωνιών, αναιρώντας τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας στο Αιγαίο. Αυτή η γενική και αόριστη αναφορά για σεβασμό στην κυριαρχία των δυο κρατών, χωρίς τη διευκρίνιση της αποδοχής των υφιστάμενων συνόρων από την Τουρκία, αποτέλεσε το έναυσμα για αναζωπύρωση των θεωριών των “Γκρίζων Ζωνών” στο Αιγαίο, καθώς και για διευθέτηση της ΑΟΖ μέσω της ευθυδικίας. Αν και τα δυο κράτη δήλωναν σεβασμό στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και των Διεθνών Συμφωνιών, δεν διευκρινιζόταν σαφώς ότι αυτά αποδέχονταν να διευθετηθούν οι διαφορές στο Αιγαίο με βάση το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Για να γίνει κατανοητό το πως διαστρεβλώνονται από την Τουρκία όροι συμφωνιών αξίζει να επισημανθεί ότι στο πλαίσιο του αμοιβαίου σεβασμού και της επιθυμίας, με βάση την τουρκική ερμηνεία, αποκλείεται η δυνατότητα της Ελλάδας -που παρέχεται με βάση το Διεθνές Δίκαιο- για επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης της στα δώδεκα ναυτικά μίλια, αφού -στην πράξη- η Τουρκία διακήρυξε αυτό το γεγονός ως casus belli.

Επιλέξαμε στη διαδρομή των τελευταίων περίπου πενήντα χρόνων τρεις ενδεικτικές περιπτώσεις που είτε όλα πήγαν στραβά είτε ενώ ξεκινήσαμε ευνοϊκά, στο τέλος βρεθήκαμε να έχουμε επιστρέψει σε θέση χειρότερη από αυτή που ήμασταν αρχικά. Θα θέλαμε πολύ να έχουμε και περιπτώσεις που όλα πήγαν κατ΄ ευχή αλλά δυστυχώς δεν βρήκαμε. Και δεν βρήκαμε γιατί απλά δεν υπάρχουν.


Το άρθρο απηχεί αποκλειστικά απόψεις του συγγραφέα.

1 comment
Elias Diakos
Elias Diakos
MANAGEMENTTEAM
PROFILE