Strategy International

Στην εντατική συζήτηση, που άρχισε σε όλες τις χώρες για την νέα Στρατηγική Αντίληψη του ΝΑΤΟ και που ασχολείται με τα κύρια ζητήματα του οργανισμού αυτού, λαμβάνουν μέρος πολλοί, ακόμη και οι ηγεσίες των χωρών. Ο λόγος είναι προφανής. Όλοι προσπαθούν να υπερασπίσουν τα συμφέροντα τους και μάλιστα με την προοπτική που δίνει η σχεδόν δεκαετής ισχύ που θα έχει η Στρατηγική Αντίληψη του ΝΑΤΟ.

 Του Δρ Δημητρίου Σμοκοβίτη*

Εξ άλλου ο χρόνος μέχρι τον Δεκέμβριο του 2010 δεν είναι καθόλου μεγάλος για τέτοια θέματα. Τότε το συνταχθέν σχέδιο εγγράφου του Γενικού Γραμματέα της Συμμαχίας για τη νέα Στρατηγική Αντίληψη προβλέπεται να τεθεί για ομόφωνη έγκριση των 28 μελών κατά την Σύνοδο Κορυφής της Συμμαχίας. Θα αντικαταστήσει τότε την αντίστοιχη Αντίληψη, που ισχύει από τον Απρίλιο του 1999.

Σε προηγούμενο άρθρο μας για την νέα Στρατηγική Αντίληψη [1] είχαμε αναφερθεί περιληπτικά στα κύρια ζητήματα, τα οποία ουσιαστικά θα διαμορφώσουν την προοπτική του ΝΑΤΟ και των χωρών μελών για την επόμενη δεκαετία.

Το θέμα αυτού του άρθρου είναι για το πώς η μελλοντική χρήση του Άρθρου 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον, θα διασφαλίσει τα κράτη μέλη και θα τα κάνει να αισθάνονται ότι, η παρεχομένη από το ΝΑΤΟ ασφάλεια είναι αντάξια των επενδύσεων τους. Επενδύσεις που, για μερικά μέλη όπως η χώρα μας, έχουν 60 χρόνια διάρκεια. Ενώ γι άλλα, παρότι συμμετέχουν για λίγα χρόνια, έχουν επενδύσει με ένταση στην σχέση τους με το ΝΑΤΟ και την εξασφάλιση τους για το μέλλον.

Το Άρθρο 5

Κεντρικής σημασίας άρθρο της καταστατικής συνθήκης του ΝΑΤΟ, θεωρείται το Άρθρο 5, όπου ρητά αναφέρεται η δέσμευση των κρατών μελών του Οργανισμού να θεωρήσουν οποιαδήποτε «Ένοπλη Επίθεση» προς σύμμαχο κράτος ως επίθεση εναντίον όλων των μελών του και να δράσουν αναλόγως. Στην πραγματικότητα το Άρθρο 5 είναι η μοναδική νομική βάση εμπλοκής της Συμμαχίας σε πολεμικές επιχειρήσεις. Αλλά οι λέξεις από μόνες τους δεν είναι αρκετές. Εντός του ΝΑΤΟ, θεωρούνταν πάντα ως δεδομένο ότι, οι δηλώσεις υποστήριξης της πολιτικής της κοινής δράσης θα έπρεπε να υποστηρίζονται ανάλογα και από τις αντίστοιχες στρατιωτικές ικανότητες. Και μάλιστα αυτές να συνοδεύονται από τις αναγκαίες στρατηγικές διάθεσης και την ακολουθητέα στάση των δυνάμεων. Και όλα αυτά,  για να είναι δυνατό το φάσμα των ληφθέντων μέτρων να παρέχει τελικά ένα τουλάχιστον αξιόπιστο αποτρεπτικό παράγοντα στην αντιμετώπιση της απειλής.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η φράση «Ένοπλη Επίθεση» του Άρθρου 5 [2],  για δύο λόγους: Ο πρώτος αφορά τη γραμματική νομική ανάλυση του άρθρου και συνίσταται στην απουσία της λέξεως «κράτος», ως απαραίτητο χαρακτηριστικό του επιτιθεμένου και της «Ένοπλης Επίθεσης» του. Δεδομένου ότι το κείμενο της Συνθήκης της Ουάσιγκτον, με την οποία ιδρύθηκε το ΝΑΤΟ, έχει εκπονηθεί στην αρχή του Ψυχρού Πολέμου, οφείλουμε να διαπιστώσουμε ότι, μολονότι εκείνη την εποχή η ένοπλη επίθεση μπορούσε να έχει ως μοναδικό αυτουργό ένα άλλο κράτος ή συνασπισμό κρατών, το άρθρο 5 επέλεξε να μην κάνει αναφορά σε αυτό, μένοντας έτσι ανοικτό και σε επιθέσεις από άλλους φορείς ένοπλης ισχύος. Ο δεύτερος λόγος ενδιαφέροντος της φράσης «Ένοπλη Επίθεση», είναι το επίθετο «ένοπλη». Συγκεκριμένα, για το τι μπορεί να θεωρηθεί όπλο σήμερα, σε μια εποχή που τα οπλικά συστήματα αποτελούνται από ισχυρές υπολογιστικές μηχανές σε συνδυασμό με συστήματα πυρός και πυρομαχικά.

Περιβάλλον Ασφάλειας

Οι κίνδυνοι και οι απειλές ασφάλειας είναι σήμερα περισσότερο δυσδιάκριτες από ότι ήταν την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Λόγω της δυσκολίας του καθορισμού τους με ακρίβεια, αναφύονται και πολλά ερωτηματικά, για το εάν θα μπορούσαν κάποιες από αυτές τις απειλές να αναληφθούν από την Συμμαχία και για το εάν τελικά αυτή έχει την πραγματική δυνατότητα να πετύχει την αποτροπή τους. Το τελευταίο είναι βέβαια και το πλέον δύσκολο.

Ερωτηματικά επίσης έχουν τεθεί, μετά από την κυβερνο-επίθεση [2] εναντίον της Εσθονίας το 2007. Εάν δηλαδή το Άρθρο 5 θα πρέπει να γίνει πλέον εξειδικευμένο, και να καλύπτει τις τυχόν αντιδράσεις της Συμμαχίας στους νέους κινδύνους και απειλές, όπως : η τρομοκρατία, η διάδοση των όπλων μαζικής καταστροφής, οι κυβερνο-επιθέσεις, οι απειλές στα αποθέματα ενέργειας και τους άλλους οικονομικούς πόρους, οι απειλές για τα μέσα που είναι αναπτυγμένα στο διάστημα, ακόμη και τους  κινδύνους που θα προκύπτουν από τις ανεξέλεγκτες μετακινήσεις πληθυσμών και την κλιματική αλλαγή.

Ως  συνέπεια της σύγκρουσης στη Γεωργία, μερικοί από τους Συμμάχους,- και μάλιστα εκείνοι που έχουν κοινά σύνορα με την Ρωσία και σημαντικές ρωσικές μειονότητες στο έδαφός τους - είχαν απαιτήσει από το ΝΑΤΟ να τους δοθεί η μεγαλύτερη δυνατή εξασφάλιση, από τις πιθανές μελλοντικές απειλές κατά της εδαφικής τους ακεραιότητας. Θεωρούν [3] ότι τα πολιτικά αποτελέσματα του πολέμου αυτού είναι ήδη φανερά. Οι χώρες τους ενοχλήθηκαν σοβαρά όταν είδαν το ΝΑΤΟ να αδρανεί, ενώ η Ρωσία παραβίαζε κατάφορα την «τελική πράξη του Ελσίνκι» (1975), τη «χάρτα των Παρισίων» (1990) και την εδαφική ακεραιότητα ενός κράτους-μέλους του «Συνεταιρισμού για την Ειρήνη» του ΝΑΤΟ και του Ευρω-Ατλαντικού Συμβουλίου Συνεργασίας και μάλιστα στο όνομα της διατήρησης μιας «σφαίρας επιρροής» της Ρωσίας γύρω από τα σύνορά της.

Τι θέλουμε από το Άρθρο 5;

Υπό ποίες λοιπόν προϋποθέσεις θα μπορούσαν,  οι κρίσεις που προέρχονται από τις παραπάνω κινδύνους, να δικαιολογούν, την υπό Άρθρο 5, συλλογική αντίδραση της Συμμαχίας;

Στην μία πλευρά είναι εκείνοι που θέλουν να ενισχύσουν τη συλλογική άμυνα εντός του ΝΑΤΟ, θεωρώντας ότι το Άρθρο 5  θα παραμένει η κύρια αποστολή και το τελευταίος λόγος της ύπαρξης του. Για το λόγο αυτό επιθυμούν και τη δημόσια,  συγκεκριμένη και ορατή προπαρασκευή των μέτρων της αποτροπής των απειλών της εδαφικής τους ακεραιότητας. Επιθυμούν στα πιθανά μέτρα  να περιλαμβάνεται και η προκαταρκτική στρατιωτική σχεδίαση για την ανάληψη αμυντικών επιχειρήσεων των μελών, προς χάριν τους. Οι ίδιοι θέλουν να εξετάζεται η ισόρροπη χρήση των δυνατοτήτων του ΝΑΤΟ που διατίθενται για αποστολές, τόσο υπό το Άρθρο 5 όσο και υπό του μη-Άρθρου 5 και για την υλοποίηση τέτοιων επιχειρήσεων.

Στον αντίποδα είναι εκείνοι που έχουν εισηγηθεί ότι η νέα Στρατηγική Αντίληψη θα πρέπει ερμηνεύσει το Άρθρο 5 με τέτοιο τρόπο, που όχι μόνο να προβλέψει  τις αντιδράσεις για όλο το φάσμα των νέων απειλών και κινδύνων, που πρόκειται να εκδηλωθούν στο μέλλον, αλλά και να αρχίσει από τώρα την προκαταρκτική σχεδίαση και να επιλέξει τους διαφορετικούς Τρόπους των Ενεργειών του ΝΑΤΟ, για την αντιμετώπιση τους.

Και βέβαια υπάρχουν και άλλοι που θεωρούν ότι το ΝΑΤΟ των 28 χωρών θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη τις τυχόν απειλές που προέρχονται από ένα μέλος του εναντίον κάποιου άλλου. Είναι χαρακτηριστική η θέση της Ελλάδος, που αποχώρησε από το ΝΑΤΟ, διαμαρτυρόμενη για την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο.

Γι’ τους τελευταίους πλέον κρίσιμο και κορυφαίας σημασίας θέμα [4] αποτελεί η αποκατάσταση εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών, ώστε να αποφευχθούν στο μέλλον στρατηγικά ολισθήματα και αυθαιρεσίες, που διασπούν την αμυντική ενότητα του χώρου της Συμμαχίας, πριμοδοτούν την άλογη και άτοπη κατά περίπτωση «πολιτική ίσων αποστάσεων», σε θέματα που καταστρατηγούν τη νομιμοποιητική απαίτηση της ίδρυσης του ΝΑΤΟ και διευρύνουν «κατά ίσες αποστάσεις» το ρήγμα εμπιστοσύνης και την αξιοπιστία της Συμμαχίας, αφού δεν εξασφαλίζεται η αμοιβαία ασφάλεια μεταξύ των κρατών μελών ως προϋπόθεση για τη συλλογική άμυνα.

Έλλειμμα Εμπιστοσύνης και η Εξασφάλιση των Μελών

Φαίνεται λοιπόν από τα παραπάνω ότι εντός του ΝΑΤΟ υπάρχει ένα μικρό ή μεγάλο έλλειμμα εμπιστοσύνης, επειδή η Συμμαχία δεν εξασφαλίζει με επάρκεια τα κράτη μέλη της. Αυτά με την σειρά τους αισθάνονται την ανασφάλεια στο εσωτερικό τους, η οποία εμποδίζει τις ηγεσίες να υποστηρίξουν τον διεθνή ρόλο του ΝΑΤΟ. Το παράδειγμα της Ολλανδίας είναι το τελευταίο από μια σειρά ανάλογων δυσκολιών στην Ισπανία, Ιταλία, Πολωνία, Ελλάδα και αλλού.

Η παραδοσιακή προσέγγιση του ΝΑΤΟ [5], για την παροχή ασφάλειας και της απαραίτητης στρατηγικής εξασφάλισης των μελών του από τις απειλές, αποτελεί ένα μίγμα από τη χρήση σκληρής και ήπιας ισχύος:

• Σκληρή: ανάπτυξη των αναγκαίων δυνάμεων για να υλοποιηθεί η  υποχρέωση της Συλλογικής Άμυνας ή σχεδίαση των επιχειρήσεων και εξάσκηση των δυνάμεων για την ανάπτυξη τους αυτή στα σημεία των απειλών, και

• Ήπια: δημιουργία στην περιοχή των καταλλήλων ρυθμίσεων για την συνεργασία των γειτονικών κρατών, με  στόχο τη μείωση ή την αφαίρεση όλων των πιθανών λόγων για τη σύγκρουση.

Η ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο προσεγγίσεων, με την πάροδο του χρόνου, επαναπροσδιορίζεται για να προσαρμοσθεί στο διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον ασφαλείας.

Αν και η Γεωργία δεν ήταν και δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, πολλοί πιστεύουν ότι η χρήση ισχύος εναντίον της από τη Ρωσία τον Αυγούστου 2008, ήταν μια πρόκληση για τη Συμμαχία. Πρόκληση, επειδή αποκάλυψε τις πραγματικές της δυσχέρειες και κυρίως την πιθανή της αδυναμία να αποφασίσει να σταθεί απέναντι από τη Ρωσία και να υπερασπίσει τους συμμάχους της, σε ανάλογες καταστάσεις.

Αλλά απλά επαναλαμβάνοντας το προφανές - ότι δηλαδή το Άρθρο 5 δεν ίσχυσε για τη Γεωργία, αλλά θα ίσχυε σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης εναντίον οποιουδήποτε μέλος του ΝΑΤΟ – αποφεύγουμε την ουσία του θέματος, που είναι η πιθανή αδυναμία της Συμμαχίας. Οι σύμμαχοι ανησυχούν και επιθυμούν να έχουν την πλέον κατηγορηματική διαβεβαίωση ότι, θα γίνει επίκληση του Άρθρου 5 στην περίπτωση μιας επίθεσης εναντίον των εδαφών τους και ότι αυτά θα τα υπερασπιστούν οι σύμμαχοί τους γρήγορα και με επάρκεια. Θέλουν να αντιληφθούν την σχεδίαση και να ελέγξουν το πώς η συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ θα εφαρμοζόταν.

Προτάσεις για την νέα Στρατηγική Αντίληψη

Η νέα Στρατηγική Αντίληψη αποτελεί μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για το ΝΑΤΟ να εξετάσει  τις ανησυχίες των μελών του. Κατά την άποψη μας τα παρακάτω είναι μερικές προτάσεις που θα μπορούσαν να εξετασθούν:

Κατά αρχήν θα πρέπει έγκαιρα να εξουδετερωθούν οι πολλοί και πολλαπλής μορφής ελλοχεύοντες κίνδυνοι οριοθετώντας ένα πλαίσιο αρχών, βασιζόμενο πάντα στο Άρθρο 1 της Ιδρυτικής Συνθήκης, [4] το οποίο θα εξασφαλίζει την εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών - μελών, ως την κυρίαρχη πολιτική συνιστώσα και απαραίτητο υποστηρικτικό στοιχείο αναζήτησης συνοχής και αλληλεγγύης προς διασφάλιση της αξιοπιστίας της Συμμαχίας. Έτσι δεν θα παρέχεται εφεξής πεδίο δράσεως για νεοφανείς και κενόσοφες γεω-στρατηγικές ενός κράτους μέλους έναντι ενός άλλου όχι μόνον στην περιοχή του αμέσου ενδιαφέροντος της Ελλάδος αλλά και σε άλλες εν δυνάμει περιοχές εντός της Συμμαχίας.

Το Άρθρο 5 και η Συλλογική Άμυνα

Θα πρέπει να δηλωθεί με σαφήνεια ότι η προπαρασκευή για τη υλοποίηση της συλλογικής άμυνας, συνεχίζει να έχει και έχει την υψηλότερη προτεραιότητας για το ΝΑΤΟ, σε σχέση με τις οποιασδήποτε άλλες γενικές και ειδικές απειλές. Και ακόμη να δηλώνεται, ότι οι δυνάμεις και οι ικανότητες του ΝΑΤΟ, με την απαιτούμενη υψηλή ετοιμότητα, θα διατίθενται κατά προτεραιότητα, για να αντιδράσουν συλλογικά σε περίπτωση επίθεσης ενάντια σε οποιοδήποτε σύμμαχο.

Υλοποιώντας τα παραπάνω ενας αριθμός μέτρων θα μπορούσε να ληφθεί, σύμφωνα με τις εισηγήσεις των στρατιωτικών αρχών της Συμμαχίας, για να παρασχεθεί η μεγαλύτερη δυνατή και πλέον συγκεκριμένη διαβεβαίωση από τα μέλη, για την στρατηγική εξασφάλιση των συμμάχων τους :

• Παροχή στρατιωτικών Σχεδίων Επιχειρήσεων, τα οποία να αναθεωρούνται κανονικά, για την ενίσχυση των  κρατών μελών σε περίπτωση εδαφικής απειλής. Σε αυτά να περιλαμβάνονται οι εκτιμήσεις  της επάρκειας της υπάρχουσας υποδομής για την υποδοχή και την ανάπτυξη των ενισχύσεων, καθώς και η χρηματοδότηση για την βελτίωση τους.

• Διεξαγωγή περιοδικών ασκήσεων με την συμμετοχή πολυεθνικών δυνάμεων.

• Παροχή των εγκαταστάσεων Εγκαίρου Προειδοποίησης.

• Ενδυνάμωση της περιφερικής συνεργασίας.

Αλλά, εάν αυτά θα ηχήσουν ευχάριστα σε πολλούς στην ανατολική Ευρώπη, δεν θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι το ΝΑΤΟ  θα εγκαταλείψει ή να υποβαθμίσει την πολιτική προσέγγιση με την Ρωσία - κάθε άλλο. Η Στρατηγική της Εξασφάλισης είναι δίκοπο μαχαίρι και απαιτεί λεπτούς χειρισμούς και συναινέσεις. Τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα του ΝΑΤΟ είναι να έχει ομαλοποιημένες και καλές σχέσεις με τη Ρωσία [6], που βασίζονται στην αυξανόμενη εμπιστοσύνη και τη συνεργασία. Δεν θα κερδίσει τίποτα το ΝΑΤΟ, εάν η οποιαδήποτε αναρρύθμιση της στρατιωτικής του προπαρασκευής παρερμηνεύεται από τη Ρωσία. Επομένως, πρέπει να κατασταθεί σαφές, ότι το ΝΑΤΟ δεν βλέπει τη Ρωσία ως απειλή και ότι θέλει να ενισχύσει τις υπάρχουσες ρυθμίσεις για την αμοιβαία συνεργασία, μέσω του Συμβουλίου ΝΑΤΟ-Ρωσίας. Αυτή η ισχυρή πολιτική αποφασιστικότητα θα πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί με έμφαση και ρητά στη νέα Στρατηγική Αντίληψη.

Από την άλλη οι εκ νέου επενδύσεις για την άμυνα δεν ευχαριστούν σχεδόν κανένα, και αρκετοί από αυτούς που δεν αισθάνονται ανασφάλεια θεωρούν ότι τα χρήματα θα μπορούσαν να διατεθούν αλλού. Αλλά σε ότι αφορά τις επενδύσεις που θα γίνουν [7], δεν θα πρέπει να τίθεται το ερώτημα, εάν δηλαδή θα πρέπει να υπάρχει μια ισορροπία μεταξύ των δαπανών για την παραδοσιακή άμυνα του εδάφους των κρατών μελών με τις δαπάνες για την διατήρηση δυνάμεων ικανών για αποστολες εκτός περιοχής. Πράγματι, οι ικανότητες που θα έχουν οι δυνάμεις για  εκστράτευτικες αποστολες θα είναι δυνατό να παρέχουν και τη συλλογική άμυνα. Το ΝΑΤΟ πρέπει να είναι σε θέση να αναλάβει και τους δύο τύπους επιχειρήσεων.

Αλλά και εκείνοι, που θέλουν να ενισχύσουν τη συλλογική άμυνα εντός του ΝΑΤΟ θεωρώντας ότι το Άρθρο 5  θα παραμένει η κύρια αποστολή και το τελευταίος λόγος ύπαρξης του, θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η συμμαχία δεν θα επιζήσει αν δεν κινείται με επιτυχία στους ευρύτερους διεθνείς ρόλους που την αναμένουν αντιδρώντας στους νέους κινδύνους και τις απειλές.

Άρθρο 5 και νέοι Κίνδυνοι

Η Στρατηγική Αντίληψη πρέπει να καθορίσει την ουσιαστική έννοια του άρθρου 5, της Συνθήκης της Ουάσιγκτον, λαμβάνοντας υπόψη το νέο περιβάλλον ασφάλειας και τους νέους κινδύνους. Για πρώτη φορά στην ιστορία, οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ επικαλέσθηκαν το Άρθρο 5, ως άμεση συνέπεια των τρομοκρατικών επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, αν και δεν επρόκειτο για μια επίθεση με την παραδοσιακή στρατιωτική έννοια του όρου. Θα πρέπει λοιπόν το Άρθρο 5, που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της Συμμαχίας, να καθορισθεί με λεπτομέρεια για το πώς θα ερμηνευτεί και θα εφαρμοσθεί σήμερα. Οι νέες προκλήσεις ασφάλειας δεν απαιτούν απαραίτητα την επέμβαση των στρατιωτικών δυνάμεων. Απαιτούν όμως τη συλλογική αντιμετώπιση  εκ μέρους των συμμάχων. Τονίζετε εδώ η έννοια και η  σημασία της «Συμμαχικής Αλληλεγγύης» στο νέο περιβάλλον ασφάλειας, έτσι ώστε τα έθνη να είναι καθησυχασμένα από την κοινή διαβεβαίωση ότι, δεν θα αναγκασθούν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις ασφάλειας από μόνα τους. Η νέα Στρατηγική Αντίληψη πρέπει να παρέχει έναν νέο  προσδιορισμό της «αλληλεγγύης» μεταξύ των μελών και μία σαφή κατανόηση της έννοιας της «συλλογικής άμυνας» σε σχέση με τους νέους κινδύνους.

Επομένως, το ΝΑΤΟ πρέπει να είναι σε θέση να καθορίσει το  επίπεδο αλληλεγγύης και συνοχής μεταξύ των μελών του με ακρίβεια στην  επερχόμενη Στρατηγική Αντίληψη[8]. Αυτό ίσως να γινόταν και η αφετηρία για την ανανέωση της συνοχής της  Συμμαχίας. Το απρόβλεπτο και συγκεχυμένο περιβάλλον ασφάλειας είναι στην πραγματικότητα χρήσιμο για την διατήρηση της συναίνεσης σε ικανοποιητικό επίπεδο. Ενώ αντίθετα η «αριθμητική» εκτίμηση των πιθανών κινδύνων και του τρόπου για την αντιμετώπιση τους θα προκαλούσε νέους και ακόμη βαθύτερους κλυδωνισμούς στην δοκιμαζόμενη συνοχή. Η χρονοβόρα διαδικασία εκτίμησης του κινδύνου, για μια νέα επικείμενη απειλή, θα οδηγούσε στο σχηματισμό πιθανών ομαδοποιήσεων και νέων συμμαχιών εντός ή πέραν από το  ΝΑΤΟ. Θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι, η αντίληψη του καθενός ξεχωριστά για το επίπεδο της απειλής  διαφέρει, ανάλογα με τα συμφέροντα και τη  γεωγραφία.

Εάν, παρόλα αυτά, μπούμε στον πειρασμό και προσπαθήσουμε να εκτιμήσουμε και να αποφασίσουμε εκ των προτέρων τον κατάλογο με τις ιδιαίτερες εκείνες περιστάσεις, που θα δικαιολογούσαν την επίκληση της υποχρέωσης του ΝΑΤΟ για συλλογική άμυνα, θα διαπιστώναμε ότι ο κατάλογος μας δίνει πολύ λίγα πλεονεκτήματα. Αντίθετα ενυπάρχει σημαντικός κίνδυνος στην προσπάθεια μας αυτή. Δηλαδή να ληφθούν οι αποφάσεις πολύ νωρίς και χωρίς να έχουν ωριμάσει οι συνθήκες. Η συζήτηση επί υποθετικών καταστάσεων είναι εμφανώς δύσκολη. Δεν είναι αποδεκτό στη θέση των ρεαλιστικών προϋποθέσεων, που χρειάζεται η επιχειρησιακή σχεδίαση για να εξασφαλίσει την αξιοπιστία των Σχεδίων, να τοποθετούμε σενάρια. Επίσης, όταν θα φτάναμε στο τέλος της προσπάθειας, θα αντιλαμβανόμασταν ότι προκειμένου να συμφωνήσουμε έχουμε παραμορφώσει αρκετούς από τους παράγοντες και έχουμε πετύχει ένα πολύ χαμηλό επίπεδο αξιοπιστίας στην εκτίμηση των νέων κινδύνων.

Η τέτοιου είδους προσέγγιση εγκυμονεί διπλό κίνδυνο. Από την μια θα αποτύγχανε να προβλέψει όλες τις πιθανές καταστάσεις και τις απειλές που θα προκύψουν σίγουρα στο μέλλον και από την άλλη οι επιτιθέμενοι, στα δικά τους μελλοντικά σχέδια και ενέργειες, θα προσπερνούσαν με σχετική ευκολία τα δικά μας κριτήρια και ενδείξεις για την  αξιολόγηση των απειλών, ακόμη και τα πλέον πρόσφατα, επειδή τελικά θα έρχονται μετά από εμάς.

Το ΝΑΤΟ έχει αποδείξει ότι μπορεί να αντιδράσει γρήγορα και αποτελεσματικά σε μια κρίση του Άρθρου 5. Η δυνατότητα λοιπόν εφαρμογής του Άρθρου 5 θα μπορούσε να εξετασθεί υπό το φως των συγκεκριμένων περιστάσεων, καθώς αυτές θα συμβαίνουν. Η απόφαση από το Συμβούλιο του ΝΑΤΟ να επαφίεται  λοιπόν για τότε.

Όταν στο ΝΑΤΟ μερικά χρόνια πριν είχε εξετασθεί το ζήτημα του δικαιώματος των μελών για ειδικές προτιμήσεις και επιλογές, οι σύμμαχοι δέχθηκαν ότι τρείς αρχές θα καθοδηγούν τις μελλοντικές τους αποφάσεις, από το να διαφωνούν συζητώντας υποθετικά σενάρια. Συμφώνησαν ότι:

• είναι καλύτερο να αποτραπούν οι επιθέσεις από το να χειριστούμε τις συνέπειές τους;

• Το ΝΑΤΟ θα χρησιμοποιήσει την ισχύ του μόνο εάν αυτή δικαιολογείται και ότι είναι νόμιμο να γίνει έτσι.

• οποιαδήποτε απόφαση από το ΝΑΤΟ για να χρησιμοποιηθεί η ισχύς του, θα συμφωνηθεί ομόφωνα στο Συμβούλιο του ΝΑΤΟ και θα βασίζεται στην συγκεκριμένη κατάσταση.

Δημιουργώντας μια στρατηγική ευελιξία στο θέμα της δυνατότητας εφαρμογής του Άρθρου 5, το ΝΑΤΟ πρέπει να επαγρυπνεί για τη σοβαρότητα των νέων απειλών,  όπως από τα βαλλιστικά βλήματα ή κυβερνο-επιθέσεις. Η Στρατηγική Αντίληψη πρέπει επομένως να θέτει την απαίτηση, ότι το ΝΑΤΟ θα διατηρεί όλες αυτές τις απειλές υπό εξέταση, αναπτύσσοντας παράλληλα τις απαιτούμενες ικανότητες  ανάλογα και κατά την περίπτωση.

Αν και φαίνεται σίγουρο ότι, τελικά θα υπάρξουν κάποιες καταστάσεις που θα δικαιολογούν την χρήση της ισχύος του ΝΑΤΟ, ακόμη και για προληπτικές επιχειρήσεις ή προκαταρκτικές ενέργειες, συμπεριλαμβανομένων και αυτών με την επίκληση του Άρθρου 5, εκτιμάται ότι θα ήταν πρακτικά αδύνατο και σε κάθε περίπτωση ανάρμοστο να περιληφθούν στη Στρατηγική Αντίληψη αυτές οι οριακές καταστάσεις, συνθήκες ή ενδείξεις.

Επίλογος

Ο στόχος, της νέας Στρατηγικής Αντίληψης του ΝΑΤΟ, δεν είναι να τροποποιηθεί η Συνθήκη της Ουάσιγκτον, δεν είναι ακόμα να ερμηνευθεί εκ νέου. Ούτε είναι να περιγράψει με λεπτομέρεια τις μελλοντικές απειλές και ούτε βέβαια να καθορίσει τις αντιδράσεις για όλες τις πιθανότητες. Ο σκοπός μάλλον είναι να χαράξει σε γενικές κατευθύνσεις την πορεία του ΝΑΤΟ για τη νέα δεκαετία, αφού εκτιμήσει το σημερινό περιβάλλον και το πώς αυτό αναμένουμε να εξελιχθεί.

Η νέα Στρατηγική Αντίληψη θα πρέπει να θέτει ένα πλαίσιο αρχών, σύμφωνα με το Άρθρο 1 της Ιδρυτικής Συνθήκης, το οποίο θα εξασφαλίζει την εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών – μελών. Επίσης να απαιτεί μια νέα θεώρηση των υπό το Άρθρο 5 παρεχομένων διασφαλίσεων προς τα κράτη μέλη και μάλιστα για το πώς οι διασφαλίσεις του οργανισμού θα παρέχονται από όλους και για όλους τους συμμάχους. Να εξασφαλίζει τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων του οργανισμού και να αναγνωρισθεί η εμπιστοσύνη των μελών σ’ αυτήν προκειμένου να αποφασίζει στο μέλλον για την αναγνώριση των νέων κινδύνων και των ανησυχιών ασφάλειας.

Είναι όμως προφανές ότι οι βασικές αρχές, που έχουν υιοθετηθεί από το ΝΑΤΟ, υποστηρίζουν την συνολική προσέγγιση των θεμάτων ασφαλείας με ευρύτητα και ευελιξία. Η συνολική προσέγγιση που συνδέει την αποτροπή του πολέμου, την διαχείριση των κρίσεων, τη συνεργασία για το ξεπέρασμα των δυσκολιών, θα παραμένει σε ισχύ και θα διατηρηθεί στο μέλλον.

Είναι και για τη χώρα μας μια εξαιρετική ευκαιρία να εξετάσει τα θέματα αυτά και να προσδιορίσει τις θέσεις της, όχι μόνο στο γράμμα των διαφόρων άρθρων που έτσι και αλλιώς θα τεθούν για έγκριση, αλλά στο πνεύμα των προοπτικών που θα δημιουργηθούν για το μέλλον. Υπάρχει απαίτηση να παρακολουθήσουμε τις εξελίξεις εντός του ΝΑΤΟ, που αποτελεί σήμερα το πεδίο διαβουλεύσεων για όλα τα θέματα, πολύ πέραν από αυτό που παραδοσιακά ονομάζουμε ασφάλεια. Υποστηρίζουμε σήμερα τα δικά μας συμφέροντα, κάνοντας τα και συμφέροντα των άλλων. Θεωρώντας  ότι η χώρα μας έχει συγκριτικά πλεονεκτήματα σε πολλά από τα θέματα που βρίσκονται υπό εξέταση, εκτιμούμε ότι το τελικό αποτέλεσμα θα είναι θετικό.

==============================================

. Έχει δημοσιεύσει άρθρα και επιστημονικές ανακοινώσεις στην ελληνική και αγγλική, εργασίες του δε έχουν μεταφραστεί στην γαλλική, ισπανική και κινεζική.

ΠΗΓΕΣ